PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت چیست؟ / اثربخشی PRP در درمان آسیب‌ها

در طی چندین سال گذشته، مطالب زیادی در مورد دارویی به پلاسمای غنی از پلاکت (Platelet-Rich Plasma به اختصار PRP) و اثربخشی بالقوه آن در درمان آسیب‌ها نوشته شده است.
بسیاری از ورزشکاران مشهور مثل تایگر وودز، رافائل نادال (ستاره تنیس) و … به دلیل مشکلات مختلف از جمله پیچ‌خوردگی زانوها و آسیب‌های مزمن تاندون، PRP دریافت کرده‌اند. مشکل این افراد معمولاً با داروها، فیزیوتراپی یا حتی جراحی درمان شده‌ است. بعضی از ورزشکاران که توانایی بازگشت سریع‌تر به مسابقات را داشته‌اند، PRP را عامل اصلی آن می‌دانند.

حتی اگر برای پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP تبلیغات گسترده‌ای انجام شده باشد، باز هم سوالاتی ماندگار در مورد آن وجود دارد، از جمله:

  • پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP دقیقاً چیست؟
  • چگونه کار می‌کند؟
  • چه آسیب‌هایی با PRP تحت درمان قرار می‌گیرند؟
  • آیا درمان PRP موثر است؟

تزریق PRP

پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP چیست؟

اگرچه خون عمدتاً مایع است (مایعی بنام پلاسما)، اما حاوی اجزای کوچک جامدی مثل گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌هاست. پلاکت‌ها به دلیل اهمیت‌شان در لخته شدن خون بیشتر شناخته شده‌اند. با این حال، پلاکت‌ها همچنین حاوی صدها پروتئین به نام فاکتورهای رشد هستند که در بهبود آسیب‌ها بسیار پر‌اهمیت هستند.
PRP پلاسمایی است که پلاکتهایش بسیار بیشتر از مقداری است که در خون یافت می‌شود. غلظت پلاکت و در نتیجه غلظت فاکتورهای رشد، می‌تواند ۵ تا ۱۰ برابر (یا غنی تر) از حد معمول باشد.
برای ایجاد آماده‌سازیPRP، ابتدا باید خون از بیمار گرفته شود. پلاکت‌ها از سلول‌های دیگر خون جدا شده و غلظت آنها طی فرآیندی به نام سانتریفیوژ افزایش می‌یابد. سپس غلظت افزایش یافته پلاکت‌ها با خون باقیمانده ترکیب می‌شود.

پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP چگونه کار می کند؟

اگرچه نحوه عملکرد PRP کاملاً مشخص نیست، اما مطالعات آزمایشگاهی نشان داده است که افزایش غلظت فاکتورهای رشد در PRP به طور بالقوه می‌تواند روند بهبودی را تسریع کند.

برای سرعت بخشیدن به بهبودی، محل آسیب با استفاده از PRP درمان می‌شود. این کار را می‌توان به یکی از دو روش انجام داد:

1. پی‌آر‌پی را می‌توان با دقت به ناحیه آسیب دیده تزریق کرد. به عنوان مثال، در تاندونیت آشیل، وضعیتی که معمولاً در دونده ها و تنیس بازان دیده می‌شود (تاندون متورم، ملتهب و دردناک). مخلوطی از PRP و بی‌حسی موضعی می‌تواند مستقیماً به این بافت ملتهب تزریق شود. بعد از آن، درد در ناحیه تزریق ممکن است در طی یکی دو هفته اول افزایش یابد و حتی چندین هفته طول بکشد تا بیمار اثر مفیدی را احساس کند.
2. همچنین ممکن است در مورد برخی آسیب‌ها برای بهبودی بعد از جراحی از PRP استفاده شود. به عنوان مثال، ممکن است یک ورزشکار با تاندون پاشنه کاملاً پاره شده نیاز به جراحی ترمیمی داشته باشد. بهبود ناحیه تاندون پاره شده را می‌توان به کمک PRP در حین جراحی، به درمان ناحیه آسیب دیده بهبود بخشید. این کار با تهیه PRP به روشی خاص انجام می‌شود که به آن اجازه می‌دهد در واقع در بافت‌های پاره شده جوش بخورد.

چه شرایطی با پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP درمان می‌شود؟ آیا موثر است؟
در حال حاضر مطالعات تحقیقاتی برای ارزیابی اثربخشی درمان PRP در حال انجام است. در این زمان، نتایج این مطالعات بی‌نتیجه است زیرا اثربخشی درمان PRP می‌تواند متفاوت باشد. عواملی که می‌توانند تأثیر درمان PRP را تحت تأثیر قرار بدهند عبارتند از:

  • ناحیه مورد نظر در بدن ِتحت درمان
  • سلامت کلی بیمار
  • شدت آسیب‌دیدگی (مثل زمین خوردن) یا مزمن بودن آن (آسیب‌دیدگی‌های کهنه)

آسیب‌های مزمن تاندون

طبق تحقیقاتی که اخیرا گزارش شده است، پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP در درمان آسیب‌های مزمن تاندون، به ویژه التهاب تاندون‌های آرنج است که یک آسیب دیدگی بسیار شایع در ناحیه تاندون‌های خارجی آرنج است.
استفاده از PRP برای سایر آسیب‌های مزمن تاندون مثل تاندونیت مزمن آشیل یا التهاب تاندون کشکک در زانو (زانوی جهنده) نویدبخش است. با این حال، در حال حاضر دشوار است که بگوییم PRP درمانی موثرتر از درمان سنتی این مشکلات است.

آسیب‌های حاد رباط و عضله

بیشتر تبلیغاتی که پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP درمانی دریافت کرده در مورد درمان آسیب‌های حاد ورزشی مثل آسیب‌دیدگی رباطها و عضلات بوده است. PRP برای معالجه ورزشکاران حرفهای با آسیبهای ورزشی متداول از جمله کشیدگی عضلات همسترینگ ران و رگ به رگ شدن زانو استفاده شده است. با این حال هیچ مد رک علمی قطعی وجود ندارد که PRP درمانی، در واقع روند PRP بهبودی در این نوع آسیب‌ها را بهبود ببخشد.

عمل جراحی تزریق PRP

اخیراً، پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP در طی انواع خاصی از جراحی برای کمک به بهبودی بافت‌ها استفاده شده است. برای اولین بار تصور می‌شد که در جراحی شانه برای ترمیم تاندون‌های پاره شده مفید است. با این حال، نتایج تاکنون گویای سودمندی چندانی برای استفاده از PRP در چنین مواردی نیست.
جراحی برای ترمیم رباط‌های پاره شده زانو، به ویژه رباط صلیبی قدامی (ACL)، منطقه دیگری است که PRP در آن اعمال شده است. ظاهرا تاکنون استفاده از PRP در این نمونه هم فایده چندانی نداشته است.

تزریق خالصی پلاکت خون

آرتروز زانو و تزریق PRP

برخی تحقیقات اولیه برای ارزیابی اثربخشی پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP در درمان آرتروز زانو در حال انجام است. هنوز خیلی زود است که تعیین کنیم آیا این روش از درمان، موثرتر از روش‌های درمانی فعلی است یا نه.

شکستگی و تزریق PRP

برای تسریع در ترمیم استخوان‌های شکسته از PRP به روشی بسیار محدود استفاده شده که البته تاکنون هیچ مزیت قابل توجهی در بر نداشته است.

نتیجه: درمان با پلاسمای غنی از پلاکت/ PRP می‌تواند نویدبخش باشد، با این حال مطالعات تحقیقاتی فعلی هنوز قادر به حمایت از ادعاهای موجود در رسانه ها نیست. اگرچه به نظر می‌رسد PRP در درمان آسیب‌های مزمن تاندون در اطراف آرنج موثر است، جامعه پزشکی قبل از اینکه بتواند تعیین کند که آیا PRP درمانی در سایر شرایط واقعاً موثر است یا نه، نیاز به شواهد علمی بیشتری دارد.

با اینکه موفقیت PRP درمانی هنوز جای سوال دارد، خطرات مرتبط با آن کمتر است: ممکن است درد در محل تزریق به مرور زیاد شود، اما به نظر می‌رسد حداقل بروز سایر مشکلات مثل عفونت، آسیب بافتی، آسیب‌های عصبی که با تزریق کورتیزون همراه است، افزایش نمی‌یابد.

منبع: https://orthoinfo.aaos.org